چرا خودمان را با دیگران مقایسه میکنیم؟ بررسی ریشههای مقایسه کردن خود با دیگران
مقدمه
تا حالا شده وارد اینستاگرام شوی، زندگی یک نفر را ببینی و ناگهان با خودت بگویی:«چرا من هنوز به اینجا نرسیدم؟»
یا ببینی کسی ازدواج کرده، خانه خریده، شغل موفقی دارد یا ظاهرش آنطور که تو دوست داری است و با خودت فکر کنی:
«پس من کجای زندگیام ایستادهام؟»
مقایسه کردن خود با دیگران یکی از رفتارهایی است که خیلی وقتها بدون اینکه متوجه باشیم انجامش میدهیم. گاهی مقایسه میتواند به ما انگیزه بدهد، اما وقتی تبدیل به عادت شود، ممکن است احساس ارزشمندی ما را تحت تأثیر قرار دهد.
در مسیر خودشناسی، یکی از مهمترین کارها این است که بفهمیم چرا دائماً خودمان را با دیگران مقایسه میکنیم و این مقایسه درباره ما چه چیزی میگوید.
مقایسه کردن خود با دیگران از کجا میآید؟
مقایسه کردن همیشه به این معنی نیست که ما آدم حسودی هستیم یا از موفقیت دیگران ناراحت میشویم.گاهی پشت مقایسه، یک سؤال عمیقتر وجود دارد:«آیا من به اندازه کافی خوب هستم؟»
وقتی احساس ارزشمندی ما بیش از حد به موفقیت، ظاهر، تأیید دیگران یا شرایط زندگی وابسته باشد، ممکن است برای ارزیابی خودمان دائماً به اطراف نگاه کنیم.
مثلاً:
- اگر او موفقتر است، پس من شکست خوردهام.
- اگر او زیباتر است، پس من جذاب نیستم.
- اگر او ازدواج کرده، پس من عقب ماندهام.
- اگر درآمد بیشتری دارد، پس من به اندازه کافی توانمند نیستم.
مشکل اصلی این جملات فقط «مقایسه» نیست؛ مشکل این است که ارزش خودمان را با معیار زندگی دیگران اندازه میگیریم.
چرا مقایسه کردن حال ما را بد میکند؟
ذهن انسان معمولاً برای ارزیابی شرایط به مقایسه متوسل میشود. اما مقایسه زمانی آسیبزا میشود که معیار مقایسه ما چیزی باشد که اطلاعات کاملی درباره آن نداریم.ما معمولاً زندگی واقعی خودمان را با تصویری انتخابشده از زندگی دیگران مقایسه میکنیم.تو تمام خستگیها، ترسها، شکستها و مشکلات خودت را میدانی؛ اما از زندگی شخص مقابل فقط بخشهایی را میبینی که او نشان میدهد.
به زبان ساده:تو پشتصحنه زندگی خودت را با ویترین زندگی دیگران مقایسه میکنی.
طبیعی است که در چنین مقایسهای احساس کنی چیزی کم داری.
مقایسه اجتماعی چه تأثیری بر عزت نفس دارد؟
یکی از پیامدهای مهم مقایسه مداوم، تضعیف احساس ارزشمندی است.اگر فرد دائماً خودش را پایینتر از دیگران ببیند، ممکن است به مرور به این نتیجه برسد که:«من کافی نیستم.»
این احساس میتواند خودش را به شکلهای مختلف نشان دهد؛ از کمالگرایی و تلاش افراطی گرفته تا ناامیدی، اهمالکاری، اضطراب و حتی ترس از شروع کردن.
گاهی عجیب به نظر میرسد، اما بعضی افراد به دلیل ترس از اینکه به اندازه کافی خوب نباشند، اصلاً شروع نمیکنند.
مثلاً میگویند:«وقتی قرار نیست مثل فلانی موفق شوم، اصلاً چرا شروع کنم؟»
در حالی که مسیر رشد هر انسان متفاوت است.
آیا مقایسه کردن همیشه بد است؟
نه.مقایسه میتواند گاهی به ما اطلاعات بدهد.
مثلاً ممکن است ببینی فردی در کاری پیشرفت کرده و از خودت بپرسی:
«او چه کاری انجام داده که من هنوز انجام ندادهام؟»
این نوع نگاه میتواند به یادگیری و رشد کمک کند.
تفاوت مهم اینجاست:
مقایسه ناسالم میگوید: «او بهتر از من است.»
اما مقایسه سالم میپرسد:
«من چه چیزی میتوانم از مسیر او یاد بگیرم؟»
در اولی ارزش خودت را زیر سؤال میبری؛ در دومی از دیگری برای رشد خودت اطلاعات میگیری.
چگونه کمتر خودمان را با دیگران مقایسه کنیم؟
۱. معیار مقایسه را از «دیگران» به «خودت» تغییر بده
به جای اینکه بپرسی:
«من از فلانی عقبترم؟»
بپرس:
«من نسبت به چند ماه قبل خودم چه تغییری کردهام؟»
گاهی پیشرفتهایی داریم که چون کوچک هستند، اصلاً آنها را نمیبینیم.
یاد گرفتن یک مهارت، نه گفتن، شروع یک کار، تمام کردن یک رابطه ناسالم یا حتی شناخت بهتر احساسات خودمان، همگی میتوانند نشانه رشد باشند.
۲. متوجه شو چه زمانی بیشتر مقایسه میکنی
آیا وقتی خستهای بیشتر خودت را با دیگران مقایسه میکنی؟
وقتی در اینستاگرام هستی؟
وقتی کسی درباره موفقیتش صحبت میکند؟
یا زمانی که احساس میکنی در زندگی عقب ماندهای؟
شناخت موقعیتهایی که مقایسه در آنها فعال میشود، اولین قدم برای مدیریت آن است.
۳. ارزش خودت را فقط به نتیجهها وابسته نکن
تو فقط شغل، درآمد، ظاهر، رابطه یا موفقیتهایت نیستی.
ارزشمندی انسان چیزی فراتر از دستاوردهای اوست.
اگر امروز به چیزی که میخواستی نرسیدهای، این موضوع به تنهایی به این معنا نیست که آدم بیکفایتی هستی.
ممکن است هنوز در مسیر باشی.
۴. مراقب مقایسه در شبکههای اجتماعی باش
شبکههای اجتماعی میتوانند مقایسه را بسیار راحتتر کنند.اگر بعد از دیدن محتوای بعضی افراد دائماً احساس ناکافی بودن، حسادت، اضطراب یا ناامیدی میکنی، بد نیست از خودت بپرسی:«این صفحه چه حسی در من ایجاد میکند؟»
قرار نیست هر چیزی را ببینی فقط چون وجود دارد.گاهی مراقبت از حال خوب، یعنی انتخاب کنیم چه چیزهایی را وارد ذهنمان کنیم.
یک تمرین ساده برای پایان دادن به مقایسه
امشب سه چیز را بنویس:
۱. چیزی که در خودم دوست دارم.
۲. چیزی که در ماههای اخیر در آن پیشرفت کردهام.
۳. چیزی که دوست دارم در آینده بهترش کنم.
حالا به جای اینکه خودت را قضاوت کنی، فقط مشاهده کن.هدف این تمرین این نیست که خودت را متقاعد کنی «من از همه بهترم».
هدف این است که بفهمی:
برای ارزشمند بودن، لازم نیست از دیگران بهتر باشی.
مقایسه کردن خود با دیگران گاهی بخشی طبیعی از تجربه انسانی است. اما اگر تبدیل شود به معیاری برای تعیین ارزش خودمان، میتواند آرامآرام حال خوب و اعتماد به نفس ما را تحت تأثیر قرار دهد.خودشناسی یعنی یاد بگیریم به جای اینکه دائماً دنبال پاسخ خودمان در زندگی دیگران باشیم، کمی بیشتر به درون خودمان نگاه کنیم.
شاید سؤال مهم این نباشد که:«چرا من مثل او نیستم؟»
بلکه این باشد:«من واقعاً چه کسی هستم، چه میخواهم و دوست دارم چه کسی بشوم؟»
وقتی پاسخ این سؤالها را بهتر بشناسیم، مسیر رشد شخصی هم از یک مسابقه با دیگران، به یک سفر برای شناخت خودمان تبدیل میشود.
با شناخت خود، بهترینها نصیبتان میشود.